ز آغاز بايد كه داني درست                                    سرمايه گوهران از نخست

كه يزدان ز ناچيز، چيز آفريد                                  بدان تا توانايي، آرد پديد

استاد فردوسي توسي

سخني درباره اين نوشتار

براي پيدا نمودن و به‌چنگ آوردن هر پديده مادي، نخست شناخت راز و رمز نهفته در شكل گرفتن آن پديده و سپس سعي و تلاش فراوان نمودن با فنون گوناگون در كاويدن آن نياز است.

از زمان پيدايش و شناخت طلاي سياه يا به تعبيري خون سياه در رگه‌هاي جامعه اقتصادي كنون جهان، روشها و شيوه‌هاي گوناگون اكتشافي به‌كار گرفته شده است.

پيداست كه با گذشت زمان و رو به اتمام رفتن ذخاير شناخته شده پيشين كه شواهد بارزتري در اكتشاف داشتند و به‌طور ساده‌تر قابل اكتشاف بودند، ذخاير باقيمانده و اكتشاف نشده، شواهد آشكار كمتري در مقايسه با ذخاير پيشين دارند. بنابراين گزينه‌هاي اكتشافي نيز پيچيده‌تر و با جزء‌نگري بيشتري همراه خواهد شد.

در اكتشاف ذخاير نفت و گاز، ديگر امروز تنها فنون چينه‌شناسي ويژگيهاي ساختاري، روشهاي گوناگون ژئوفيزيكي و حفاري كفايت نمي‌كند، بلكه سعي در شناخت هر چه بيشتر منشأ و سير تكامل تغييرات فيزيكي و شيميايي آن تا تبديل به نفت احساس بيشتري مي‌شود. در اكتشافات نوين همچنين تغيير و تحولات بعدي از منشأ تا توليد، ارتباط بين مخزن نفتي با مخزن‌هاي مجاور در يك ميدان نفتي، ارتباط ميدانهاي نفتي متفاوت با هم ضرورت پيدا كرده است ژئوشيميايي آلي امروز در جهت رفع چنين خواسته‌هايي برآمده است. اين علم نه‌تنها به نياز‌هاي فوق جواب مي‌دهد، بلكه پيش‌بيني مي‌شود در ‌آينده ويژگيهاي زيستي حيات و محيط زندگي گذشته را بازسازي دقيق ‌نمايد و پرده از بسياري از ابهامات زيستي، ديرينه‌‌شناسي و زمين‌شناسي محيط زيستي بر‌دارد. 

يكي از اهداف مهم مركز پژوهشي زمين‌شناسي پارس (آرين‌زمين) شناخت منابع طبيعي ايران مي‌باشد. انتشار كتاب ژئوشيمي آلي در شناخت و اكتشاف منابع نفتي ايران كمك شايان توجهي خواهد نمود. نوشتن كتاب ژئوشيمي‌ آلي كاري است كم نظير، كه در ايران و در كشورهاي همجوار، بي‌نوع است. اين كتاب حاصل زحمات چندين ساله مؤلفين محترم جناب آقاي دكتر كمالي و مهندس بيوك قرباني است كه سالهاي زيادي از عمر خود را در آموزش و پژوهش صنعت نفت به‌خصوص اكتشاف گذرانده‌اند و تجربيات گرانسنگ و پر بهايي در اين راستا كسب نموده‌اند و در تأليف اين كتاب به‌كار بسته‌اند، دارند.

مركز پژوهشي زمين‌شناسي پارس (آرين‌زمين) كار و تلاش مؤلفين محترم را ارج مي‌نهد و انتشار چنين كتابي را از افتخارات خود مي‌داند. كار جناب دكتر محمدرضا كمالي و مهندس بيوك قرباني آغازي در اكتشاف نوين ژئوشيمي آلي است، كه كاري است سترگ و گرانبها، اجرشان مأجور و عمرشان پر بار. جناب آقاي دكتر محمدرضا موسوي حرمي و جناب آقاي مهندس ابراهيم قزويني هر يك جداگانه و با دو ديدگاه متفاوت اين كتاب را ويراستاري نمود‌ه‌اند و هر يك نكاتي را گوشزد كرده‌اند. مركز پژوهشي زمين‌شناسي پارس (آرين‌زمين) نهايت سپاسگزاري را از آنها دارد.

زحمات همكاران مركز آقاي مهندس محمدباقر اكبري مدير تدوين، آقاي مهندس محسن ايرانمنش كه ويرايش فني كتاب را عهده‌دار بودند و جناب آقاي عبدالله طهماسبي ناظر چاپ كتاب، در خور ستايش و سپاس فراوان مي‌باشد.

 مدير مركز پژوهشي زمين‌شناسي پارس

(آرين‌زمين) 

دكتر منصور قرباني

پيشگفتار

ژئوشيمي آلي به‌عنوان يك علم بين رشته‌اي در سه دهه گذشته شاهد پيشرفتهاي چشمگير و تحولات بزرگي بوده است. بخشي از اين دستاوردها نتيجه به‌كارگيري دستگاههاي دقيق و پيشرفته آزمايشگاهي و بخشي حاصل كاربرد و توسعه اين علم به‌ويژه در مطالعات اكتشاف و توليد ميادين هيدروكربني بوده است.

از آنجاييكه كمبود و خلأ كتاب پايه و كاربردي در زمينه ژئوشيمي آلي در ايران زمين بسيار محسوس بود لذا بر آن شديم كتاب حاضر را با هدف معرفي علم ژئوشيمي آلي به‌گونه‌اي تأليف نماييم كه بتواند نيازهاي دانشجويان رشته‌هاي علوم زمين، مهندسي نفت و كارشناسان نفت را تأمين نمايد. در اين كتاب سعي شده است مجموعه‌اي فشرده و مبتني بر آخرين اطلاعات از ژئوشيمي آلي شامل بررسي منشأ و تحول ماده آلي، ارزيابي سنگ منشأ نفت، روشهاي آناليز، تعيين سيستمهاي نفتي با استفاده از بيوماركرها و گرايشهاي جديد آن مانند ژئوشيمي مخزن و ژئوشيمي توليد ارائه گردد.

اميد است همكاران ارجمند و دانشجويان عزيز بتوانند در خور استعداد و دانش خود از اين اثر بهره جسته و جهت رفع نواقص كتاب نظرات سازنده خود را به اطلاع مؤلفين برسانند.

در خاتمه از استاد گرامي جناب آقاي دكتر موسوي حرمي كه با دقت فراوان و شكيبايي ويراستاري سازنده اين اثر را به‌عهده داشته‌اند،‌ تشكر و قدرداني مي‌نماييم. همچنين از انتشارات آرين زمين به‌خاطر تلاش پيگير و تسريع در چاپ كتاب صميمانه سپاسگزاري مي‌شود.

 محمدرضا كمالي 

بيوك قرباني